گنجور

 

فتحعلی‌شاه قاجار (۶ جمادی الاول ۱۱۸۶ ه‍.ق – ۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ ه‍.ق) دومین شاه ایران قاجاری بود که از ۱۷۹۷ تا ۱۸۳۴ میلادی حکومت کرد.

فتحعلی‌شاه شیفته شعر و ادب بود و خود نیز با تخلص «خاقان» شعر می‌سرود. او از چهره‌های تأثیرگذار جنبش احیای ادب فارسی، موسوم به «بازگشت ادبی»، بود و شاعران و نویسندگان را از هر سو در دربار خود گردآورد.

از فتحعلی‌شاه حدود ۳٬۵۰۰ بیت باقی مانده که ۲٬۰۰۰ بیت آن غزل و باقی قصیده، ترکیب‌بند، مثنوی و رباعی هستند. میرزا صادق مروزی دیوان او را در زمان ناصرالدین‌شاه جمع‌آوری کرده است.

دیوان او به همت آقای امیر لطف زمان از روی دست‌‌نویس شمارهٔ ۳۷۶۴ کتابخانهٔ دانشگاه تهران در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

این آمار از میان ۲٬۶۳۱ بیت شعر فارسی از کل ۲٬۶۳۶ بیت شعر موجود در گنجور از اشعار این بخش استخراج شده است.

توجه فرمایید که این آمار به دلایلی از قبیل وجود چند نسخه از آثار شعرا در سایت (مثل آثار خیام) و همینطور یک بیت محسوب شدن مصرع‌های بند قالبهای ترکیبی مثل مخمس‌ها تقریبی و حدودی است و افزونگی دارد.

آمار همهٔ شعرهای گنجور را اینجا ببینید.

وزن‌یابی دستی در بیشتر موارد با ملاحظهٔ تنها یک مصرع از شعر صورت گرفته و امکان وجود اشکال در آن (مخصوصاً اشتباه در تشخیص وزنهای قابل تبدیل از قبیل وزن مثنوی مولوی به جای وزن عروضی سریع مطوی مکشوف) وجود دارد. وزن‌یابی ماشینی نیز که جدیداً با استفاده از امکانات تارنمای سرود اضافه شده بعضاً خطا دارد. برخی از بخشها شامل اشعاری با بیش از یک وزن هستند که در این صورت عمدتاً وزن ابیات آغازین و برای بعضی منظومه‌ها وزن غالب منظومه به عنوان وزن آن بخش منظور شده است.

ردیف وزن تعداد ابیات درصد از کل
۱ مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) ۳۲۵ ۱۲٫۳۵
۲ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) ۳۱۲ ۱۱٫۸۶
۳ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) ۲۶۴ ۱۰٫۰۳
۴ مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف) ۲۵۰ ۹٫۵۰
۵ فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) ۱۸۷ ۷٫۱۱
۶ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۱۶۰ ۶٫۰۸
۷ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف) ۱۴۵ ۵٫۵۱
۸ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی) ۱۲۰ ۴٫۵۶
۹ مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف) ۱۲۰ ۴٫۵۶
۱۰ فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف) ۸۲ ۳٫۱۲
۱۱ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) ۷۸ ۲٫۹۶
۱۲ مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) ۶۶ ۲٫۵۱
۱۳ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) ۶۳ ۲٫۳۹
۱۴ مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب) ۶۱ ۲٫۳۲
۱۵ فعولن فعولن فعولن فعولن (متقارب مثمن سالم) ۶۱ ۲٫۳۲
۱۶ فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) ۵۵ ۲٫۰۹
۱۷ مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف) ۵۳ ۲٫۰۱
۱۸ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب) ۵۱ ۱٫۹۴
۱۹ مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۴۹ ۱٫۸۶
۲۰ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن ۳۴ ۱٫۲۹
۲۱ مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) ۳۲ ۱٫۲۲
۲۲ مستفعلن فع مستفعلن فع (متقارب مثمن اثلم) ۲۰ ۰٫۷۶
۲۳ فاعلاتن مفاعلن فعلن ۲۰ ۰٫۷۶
۲۴ فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول) ۱۲ ۰٫۴۶
۲۵ مفاعلتن مفاعلتن مفاعلتن مفاعلتن ۵ ۰٫۱۹
۲۶ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون) ۵ ۰٫۱۹
۲۷ مستفعلن فعولن مستفعلن فعولن ۱ ۰٫۰۴

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با زبان غالب شعر در گنجور به شرح زیر است:

ردیف زبان تعداد ابیات درصد از کل
۱ فارسی ۲٬۶۳۱ ۹۹٫۸۱
۲ ترکی ۵ ۰٫۱۹

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با قالب شعری در گنجور به شرح زیر است:

ردیف قالب شعری تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزل ۲٬۳۵۴ ۸۹٫۳۰
۲ قطعه ۱۰۹ ۴٫۱۴
۳ مثنوی ۱۰۷ ۴٫۰۶
۴ رباعی ۶۶ ۲٫۵۰

آمار فراوانی تعداد ابیات اشعار این بخش به شرح زیر است (بلندترین شعر شامل ۴۸ بیت و کوتاه‌ترین شامل ۱ بیت شعر است):

ردیف تعداد ابیات شعر فراوانی درصد از ۴۲۴ شعر
۱ ۷ ۱۱۵ ۲۷٫۱۲
۲ ۵ ۱۱۰ ۲۵٫۹۴
۳ ۲ ۴۶ ۱۰٫۸۵
۴ ۹ ۴۰ ۹٫۴۳
۵ ۶ ۳۴ ۸٫۰۲
۶ ۱۱ ۱۹ ۴٫۴۸
۷ ۱ ۱۹ ۴٫۴۸
۸ ۸ ۱۶ ۳٫۷۷
۹ ۱۰ ۶ ۱٫۴۲
۱۰ ۴ ۶ ۱٫۴۲
۱۱ ۳ ۵ ۱٫۱۸
۱۲ ۱۲ ۲ ۰٫۴۷
۱۳ ۱۵ ۱ ۰٫۲۴
۱۴ ۱۴ ۱ ۰٫۲۴
۱۵ ۱۶ ۱ ۰٫۲۴
۱۶ ۲۲ ۱ ۰٫۲۴
۱۷ ۲۶ ۱ ۰٫۲۴
۱۸ ۴۸ ۱ ۰٫۲۴

آمار ابیات به تفکیک زیربخش‌های این قسمت به شرح زیر است (بخش‌هایی که در این جدول نیامده‌اند فاقد شعر بوده‌اند):

ردیف بخش تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزلیات ۱٬۴۱۱ ۵۳٫۵۳
۲ غزلیات بخش دوم ۹۴۳ ۳۵٫۷۷
۳ اشعار پراکنده ۲۲ ۰٫۸۳
۴ قطعات ۸۷ ۳٫۳۰
۵ رباعیات ۶۶ ۲٫۵۰
۶ مثنویات ۱۰۷ ۴٫۰۶