گنجور

 
کمال‌الدین اسماعیل

ای ز احکام همچو رویین دز

دست وهم از گشادنت عاجز

طرفه معشوق و گونهٔ عاشق

از درون صامت از برون ناطق

گاه چون نرگسی سر افگنده

گه دهان چون گل از زر آگنده

زآن نهادی چو غنچه لب بر هم

که دلت بستۀ زرست و درم

ده زبان همچو سوسنی لیکن

بر تو از رازها بوند ایمن

صورتت در جهات ششگانه

آشکارا یکی نهان خانه

ننهی راز پیش بلهوسان

ورچه هستت زبان به دست کسان

همچو چنگی شکم تهی که ترا

به سر انگشت شد زبان نرم گویا

نرم گوییّ و سخت پیشانی

ندهی تا نخست نستانی

نرسانی امانت کس باز

تا سرت برنگیرد از آغاز

تا ترا مالش زبان ندهند

راز را با تو در میان ننهند

با هر آن کو فتاد پیوندت

کند از بهر خود زبان بندت

گفتمت بستهٔ زر و درمی

تا بدیدمت بندهٔ شکمی

بس که هر چیز درکشی به دمت

سر نهادی تو در سرِ شکمت

از تو در خط همی شود خابِن

بر سرت خط همی نهد خازن

ساده بودی نخست و آخر کار

گشت بر گرد لب خطت دیدار

چون صدف بسته از درون زیور

سر تو بر لب و زبان سر

چارپایی و لیک ره نکنی

چار میخت کشند و آه نکنی

باز کرده شکم چو آبستن

بر سر پای از پی زادن

زخمها خورده بی خصومت و حرب

چار دیوار تُست دارالّضرب

گرچه از رنج فقر بی بیمی

اینچنین کوفته هم از سیمی

طالع آنکس است نیکو حال

که‌ش بود صورت تو بیت المال

بند بر زال زر نهاده‌ستی

زآنک رویین تن او فتاده‌ستی

هرچه با خویش و آشنا گویی

همه مرموز و لوترا گویی

در زبان تو کم کسی داناد

ورچه اندیشه‌ات یکی ده باد

از تو دست دراز کوته باد

سر اندیشه‌ات یکی ده باد

 
 
نامبردگان شاهنامه
عنصری

چون بیامد بوعده بر سامند

آن کنیزک سبک زبام بلند

برسن سوی او فرود آمد

گفتی از جنبشش درود آمد

جان سامند را بلوس گرفت

[...]

مسعود سعد سلمان

چیست آن کاتشش زدوده چو آب

چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب

نیست سیماب و آب و هست درو

صفوت آب و گونه سیماب

نه سطرلاب و خوبی و زشتی

[...]

ابوالفرج رونی

ثقة الملک خاص و خازن شاه

خواجه طاهر علیک عین الله

به قدوم عزیز لوهاور

مصر کرد و ز مصر بیش به جاه

نور او نور یوسف چاهی است

[...]

سنایی

ابتدای سخن به نام خداست

آنکه بی‌مثل و شبه و بی‌همتاست

خالق الخلق و باعث الاموات

عالم الغیب سامع الاصوات

ذات بیچونش را بدایت نیست

[...]

وطواط

الترصیع مع التجنیس

تجنیس تام

تجنیس تاقص

تجنیس الزاید و المزید

تجنیس المرکب

[...]