شنیدم که وقتی سحرگاه عید
ز گرمابه آمد برون بایزید
یکی تشت خاکسترش بیخبر
فرو ریختند از سرایی به سر
همیگفت شولیده دستار و موی
کف دست شکرانه مالان به روی
که ای نفس من در خور آتشم
به خاکستری روی در هم کشم؟
بزرگان نکردند در خود نگاه
خدابینی از خویشتن بین مخواه
بزرگی به ناموس و گفتار نیست
بلندی به دعوی و پندار نیست
تواضع سر رفعت افرازدت
تکبر به خاک اندر اندازدت
به گردن فتد سرکش تند خوی
بلندیت باید، بلندی مجوی
ز مغرور دنیا ره دین مجوی
خدابینی از خویشتن بین مجوی
گرت جاه باید مکن چون خسان
به چشم حقارت نگه در کسان
گمان کی برد مردم هوشمند
که در سرگرانی است قدر بلند؟
از این نامورتر محلی مجوی
که خوانند خلقت پسندیده خوی
نه گر چون تویی بر تو کبر آورد
بزرگش نبینی به چشم خرد؟
تو نیز ار تکبر کنی همچنان
نمایی، که پیشت تکبر کنان
چو استادهای بر مقامی بلند
بر افتاده گر هوشمندی مخند
بسا ایستاده در آمد ز پای
که افتادگانش گرفتند جای
گرفتم که خود هستی از عیب پاک
تعنت مکن بر من عیبناک
یکی حلقهٔ کعبه دارد به دست
یکی در خراباتی افتاده مست
گر آن را بخواند، که نگذاردش؟
ور این را براند، که باز آردش؟
نه مستظهر است آن به اعمال خویش
نه این را در توبه بستهست پیش


با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر درباره بزرگمنشی و تواضع است. در آن داستان بایزید بسطامی روایت میشود که پس از خروج از گرمابه، ناخواسته تشت خاکستر بر سرش میریزد. او در این شرایط به تأمل درباره نفس و روحانیت خود میپردازد و درسی از بزرگی و کوچکمنشی میآموزد.
شاعر بر این باور است که بزرگی به حسب ظواهر و مقامها نیست، بلکه به ایمان و تواضع واقعی بستگی دارد. او بر این نکته تأکید میکند که خود را از عیبها خالی نکن و در برابر دیگران متکبر نباش. انسانهای بزرگ به روح و نیت خود توجه میکنند و خود را برتر از دیگران نمیدانند. در نهایت، پیام این شعر فراخوان به خضوع و پرهیز از خودپسندی و خودبینی است.
شنیدهام که در بامداد روز عیدی، بایزید بسطامی (عارف بزرگ) از حمام بیرون آمد.
ناگهان و بیخبر، از بام خانهای تشتی پر از خاکستر بر سر و روی او خالی کردند.
در حالی که دستار (عمامه) و موهایش خاکسترین و آشفته شده بود، با خرسندی دست شکرگزاری بر چهره میکشید و میگفت:
ای نفس سرکش من! من که سزاوار آتش دوزخم، آیا شایسته است که برای فروریختن اندکی خاکستر بر سرم، چهره در هم بکشم و خشمگین شوم؟
بزرگان و اولیای خدا هرگز به دیده خودپسندی به خود ننگریستند؛ از انسانی که خودبین و گرفتار کبر است، انتظار شناخت و دیدن حقیقت خدا را نداشته باش.
بزرگی واقعی با لافزدن، نام و آوازه به دست نمیآید؛ والامقامی با ادعا و خیالبافی تحقق پیدا نمیکند.
فروتنی و خاکساری، مقام تو را ارجمند و رفیع میسازد، در حالی که کبر و غرور، تو را به خاک مذلت میاندازد.
انسان سرکش و تندخو سرانجام زمینگیر و سرنگون میشود؛ اگر در پی بلندیِ مقام و مرتبتی، در پی فخرفروشی و برتریطلبی بر دیگران مباش.
از کسی که فریفته دنیا و جاهطلب است انتظار دینداری و راهنمایی مذهب نداشته باش؛ و از شخص مغرور و خودپسند نشانهای از خداشناسی طلب نکن.
اگر در پی بزرگی و منزلت هستی، مانند انسانهای پست و فرومایه به دیگران با دیده تحقیر و کوچکی نگاه مکن.
انسان خردمند و دانا هرگز گمان نمیبرد که ارزش و منزلت والا در باد غرور داشتن و گردنکشی (سرگرانی) نهفته است.
جایگاهی نیکوتر و مشهورتر از این طلب مکن که مردمان تو را انسانی خوشخلق و دارای سرشتی پسندیده بدانند.
مگر نه این است که اگر شخصی همتراز خودت در برابرت کبر بفروشد، با عقل خود او را کوچک، حقیر و نادان میشماری؟
پس اگر تو هم غرور بورزی، در چشم دیگران دقیقاً به همان اندازه ناپسند و خوار جلوه میکنی که متکبران در نظر تو جلوه میکنند.
اگر در جایگاه و مقامی والا قرار داری، چنانچه انسان عاقل و فهمیدهای هستی، بر کسی که شکست خورده یا فرو افتاده تمسخر مکن.
چه بسیار قدرتمندانِ پایداری که سقوط کردند و از پای درآمدند، و همان افتادگان و بیپناهان روزگار جایگاه آنان را گرفتند.
اصلاً فرض کنیم که تو خود بیعیب و پاکیزهای؛ باز هم حق نداری بر من که عیبدار و خطاکارم سرزنش و خردهگیری کنی.
یکی دست در حلقه کعبه زده و عبادت میکند، و دیگری مست در خرابهای از پای افتاده است (حالات ظاهری بندگان دگرگون است).
اگر خداوند به لطف خود آن فرد گناهکار را بپذیرد، چه کسی مانع او میشود؟ و اگر آن زاهدِ حلقه بر دست را از درگاهش براند، چه کسی توان بازگرداندن او را دارد؟
نه آن پارسا و عابد میتواند به طاعات خود مغرور و دلگرم باشد، و نه درهای توبه و رحمت حق به روی این گناهکار بسته است.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.