ای برادر گر مزاج از فضله خالی آمدی
آدمی پس یا ملک یا دیو بودی یا پری
ور قوای ماسک و دافع نبودی در بدن
طفل را از پایهٔ اول نبودی برتری
طبع اگردست تصرف برکشیدی وقت خواب
شخص را بر دم زدن هرگز نبودی قادری
نزد عاقل هیچ فرقی نیست گاه مصلحت
آنچه بولی می‌کنی تازانج آبی می‌خوری
گر طبیعت را به دست آدمی بودی زمام
خندهٔ بی‌وقت را خندیده کردی داوری
دیده بر آواز واجب دار تا بی‌شبهتی
از چنین گردابهای ژرف جان بیرون بری
باد را منکر نه‌ای بی‌اختیار اندر نماز
چیز دیگر را چرا در خواب و مستی منکری
فعل طبع از راه تسخیرست بی‌هیچ اختیار
در جماد و در نبات آنگاه در ما بر سری
راه حکمت رو که در معنی این جنس از علوم
ره به دشواری توان برد از طریق شاعری
چون به وقت هوشیاری برنیایی با فواق
گاه مستی با حریفان چون همان ره نسپری
گوش و دل جنبان و ساکن دار اگر فاعل تویی
زانکه اینجا از طریق جبر چون در نگذری
در گرانی کی شود هرگز عنان آفتاب
گرچه بسیاری بکوشد چون رکاب مشتری
خود بیا تا کژ نشینم راست گویم یک سخن
تا ورق چون راست بینان زین کژیها بستری
اشک فضله است و عرق فضله است و دافع هم مزاج
این یکی را در عداد آن دو چون می‌نشمری
گر تو خواهی گفت مخرج دیگرست آن فضله را
فضلهٔ زنبور را هم چون به مخرج ننگری
دفع افزونی به نسبت مختلف گردد از آنک
هست بازوبند را در گاو بحری عنبری
معده گر در قی همی امساک واجب داشتی
کی نهادی کرم قزاز جسم اساس ششتری
علم را زینها علم هرگز کجا گردد نگون
رفتن بازار نارد رخنه در پیغمبری
خواجه فخری ای مشامت بوی حکمت یافته
گر حکیمی زین معانی رنگ هان تا ناوری
آنچه حالی در ضمیر آمد همین ابیات بود
کاندرین محضر به خط خویش بنوشت انوری
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان وضعیت انسان‌ها و تفاوت آنها از نظر روحی و جسمی می‌پردازد. او با اشاره به مسأله‌ی قی کردن در مجلس شراب، به طبیعت و کیفیت وجود انسان‌ها و آثار آن بر رفتارشان می‌پردازد. شاعر تأکید می‌کند که انسان‌ها در زندگی دارای جبر و اختیار هستند و این اختیار در درک و عمل افراد تأثیرگذار است. او بیان می‌دارد که اگر انسان‌ها نیرویی بر نفس خود نداشته باشند، در واقع در دایره‌ی جبر رفتار می‌کنند. در نهایت، شاعر بر این نکته تأکید دارد که حکمت و علم در انتهای این درک و آگاهی می‌تواند منجر به بهبود وضعیت روحی و روانی انسان‌ها شود.
هوش مصنوعی: ای برادر، اگر جسمت از زشتی‌ها و آلودگی‌ها پاک باشد، پس تو یا انسان نیکو، یا فرشته، یا دیو هستی.
هوش مصنوعی: اگر در بدن کودک قوت و نیروی دفع و همچنین قدرت جذب وجود نداشت، از همان ابتدا برتری و فضیلت انسانی او کاملاً ناپدید می‌شد.
هوش مصنوعی: اگر خاصیت‌های طبیعی خود را به کار نگیری و نتوانی در وقت خواب بر خواب شخصی اثر بگذاری، هرگز نمی‌توانی بر او تسلط پیدا کنی.
هوش مصنوعی: نزد عاقل، هیچ فرقی ندارد که گاه برای حفظ مصلحت، کاری انجام دهی که در نظر دیگران ناپسند است، زیرا در نهایت، تو به خیر و نفع خود می‌اندیشی؛ مانند کسی که در کنار نشستن در مسیر آب، از بی‌نظمی‌هایی نیز گاهی می‌گذرد.
هوش مصنوعی: اگر انسان می‌توانست بر سرشت و طبیعت خود تسلط داشته باشد، می‌توانست زمانی که مناسب است بخندد و از خندیدن در زمان‌های نا مناسب خودداری کند.
هوش مصنوعی: باید با دقت به صداها گوش دهی تا بدون تردید از این گردابهای عمیق و خطرناک جان خود را نجات دهی.
هوش مصنوعی: تو در حال برگزاری نماز نمی‌توانی نفی باد را بکنی، اما در حین خواب و مستی چرا چیز دیگری را منکر می‌شوی.
هوش مصنوعی: نقش طبیعت در تسخیر و کنترل موجودات زنده و بی‌جان (مانند گیاهان و سنگ‌ها) بدون هیچ اختیاری است، اما این تسخیر در انسان به دلیل سر و کار داشتن با روح و شعور، پیچیده‌تر و خاص‌تر است.
هوش مصنوعی: علم حکمت را می‌توان از طریق شاعرانه فهمید، اما برای درک درست این نوع علم، باید به راهی سخت و دشوار قدم گذاشت.
هوش مصنوعی: اگر در زمان هوشیاری و بیداری به سراغ می‌خانه نروی و در لذت‌های مستی با دوستانت شرکت نکنی، به هیچ‌وجه در آن راه نمی‌توانی پیش بروی.
هوش مصنوعی: اگر تو خودت خواهان حرارت و شوری هستی، باید گوش و دل خود را آرام و ساکن نگه‌داری؛ زیرا در این مکان، به خاطر جبری که دارد، نمی‌توانی به راحتی از آن خارج شوی.
هوش مصنوعی: هیچ‌گاه نمی‌توان در گرانی آفتاب به آن احاطه و کنترلی رسید، حتی اگر افراد زیادی تلاش کنند، زیرا مانند رکاب‌های مشتری (سیاره‌ای که در افسانه‌ها به نیکبختی و خوش‌شانسی معروف است) درخشان و دست‌ناپذیر است.
هوش مصنوعی: خودت بیا تا من هم راست و درست نشینم و یک حرف صادقانه بگویم؛ زیرا اگر ورق (زندگی) به مانند درست‌دیدگان بر اثر این کجی‌ها بیفتد، دیگر نمی‌توانم آن را تحمل کنم.
هوش مصنوعی: اشک و عرق هر دو نوعی از کثافت به حساب می‌آیند و همچنین هر سه (اشک، عرق و فضله) به نوعی نتیجهٔ بدن هستند. اگر دقیق‌تر بخواهی نگاه کنی، می‌توانی اشک و عرق را هم در زمرهٔ فضله‌ها به شمار آوری.
هوش مصنوعی: اگر تو بخواهی بگویی که خروجی (مواد دفعی) متفاوت است، باید بدانی که فضله زنبور نیز مانند آن فضله، از حیث خروجی متفاوتی ندارد و نمی‌توان به خروجی آن بی‌توجهی کرد.
هوش مصنوعی: دفع کردن زائدات بدن در شرایط مختلف، به گونه‌ای متفاوت عمل می‌کند؛ مثلاً مانند بازوبند که به گاو دریایی (چیزی بزرگ و قوی) مرتبط است، این نسبت به آن حالت از لحاظ اندازه و قدرت تفاوت دارد.
هوش مصنوعی: اگر معده‌ات (در حال استفراغ) باید امساک می‌کرد، پس چطور کرم قزّاز (کرم ابریشم) در بافتن جسم تو حتی در حالت استفراغ، در کارش وقفه‌ای نمی‌افتد؟ اشاره به این است که در اوقات ناپسند، زندگی و کار برخی موجودات (مانند کرم ابریشم) همچنان ادامه دارد.
هوش مصنوعی: علم هرگز به این دلایل، از ارزش و اعتبار نمی‌افتد. اگر بازار علم و دانش نیز سست شود، ضربه‌ای به مقام پیامبری نخواهد زد.
هوش مصنوعی: ای خواجه فخر، بوی حکمت را چشیده‌ای و اگر حکیمی از این معانی به تو علم دهد، تا زمانی که جوانی، آن را درک کن و در آن تأمل کن.
هوش مصنوعی: آن چیزی که در دل من آمده، همین ابیات است که انوری آن را با خط خودش در این مجلس نوشتم.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای جهان را دیدن تو فال مشتری
کیست آن کو نیست فال مشتری را مشتری
گر ز عنبر بر سمن عمدا تو افکندی زره
آن زره که کاشته است از غالیه بر ششتری
آهوی بزمی تو با کبر پلنگانت چکار
[...]
ای شکسته تیره شب بر روی ، روشن مشتری
تیره شب بر روی روشن مشتری در ششتری
از شکر بر نقره داری دانۀ یاقوت سرخ
وز شبه بر عاج داری حلقۀ انگشتری
زلف مشکین تو پنداری که آزر بر نگاشت
[...]
ای شکنج زلف جانان بر پرند ششتری
سایبان آفتابی یا نقاب مشتری
توده توده مشک داری ریخته بر پرنیان
حلقه حلقه زلف داری بافته بر ششتری
گاه بر گلنار تازه شاخهای سنبلی
[...]
ای به رخسار و به عارض آفتاب و مشتری
آفتاب و مشتری را من به جانم مشتری
داری از سنبل نهاده سلسله بر آفتاب
داری از عنبر کشیده دایره بر مشتری
از سر زلف سیه با حلقه‌های سنبلی
[...]
ای پدیدار آمده همچون پری با دلبری
هر که دید او مر ترا با طبع شد از دل بری
آفتاب معنی از سایت بر آید در جهان
زان که از هر معنیی چون آفتاب خاوری
زهره مزهر بر تو سازد کز عطارد حاصلی
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.